Վերջին օրերին հայտնված հաղորդումների համատեքստում, որոնցում նշվում էր Հայաստանի կողմից Եվրամիությանը դիմումը՝ Երևան ուղարկելու «հիբրիդային արագ արձագանքման խումբ»՝ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ, ես ցանկանում եմ արձագանքել մի կարևոր հարցին։ Հայաստանի հիմնական խնդիրը ոչ թե արտաքին միջամտության սպառնալիքն է, այլ՝ ներքին քաղաքական լեգիտիմության ճգնաժամը։
Այս նախաձեռնությունը, որը ներկայացվում է որպես Կրեմլի ապատեղեկատվության դեմ պայքարի միջոց, բովանդակային վերլուծության արդյունքում պարզվում է, որ խոսքը ոչ թե կեղծ տեղեկատվության դեմ պայքարի, այլ ընտրական գործընթացի կառավարման մասին է։
Արդեն այն փաստը, որ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը պաշտոնական նամակով դիմել է Եվրամիությանը՝ նման խումբ ուղարկելու խնդրանքով, փոխում է ընտրական գործընթացի տրամաբանությունը։ Իրավիճակը նման է, որ երկրի արտաքին գործընկերը հրավիրվում է մասնակցելու ընտրական միջավայրի ձևավորմանն ու վերահսկմանը՝ գործող իշխանության ուղիղ խնդրանքով։
Այս մոտեցման առանցքային խնդիրն է «ապատեղեկատվություն» հասկացության քաղաքականացումը։ Գործնականում այն վերածվում է ոչ թե կեղծ տեղեկատվության դեմ պայքարի, այլ իշխանության համար քաղաքականապես անցանկալի նարատիվների սահմանափակման գործիքի։ Երբ իշխանությունն ու արտաքին գործընկերը համատեղ որոշում են, թե որ խոսքն է համարվում վտանգավոր, ընտրությունները դադարում են լինել ազատ գաղափարների մրցակցություն և վերածվում են վերահսկվող տեղեկատվական միջավայրի։
Նման մոդել արդեն կիրառվել է Մոլդովայում և ներկայացվում է որպես հաջողված փորձ։ Սակայն այդ «հաջողությունը» չափվում է ոչ թե քաղաքական պլյուրալիզմի խորացմամբ, այլ իշխանության ընտրական վերարտադրության ապահովմամբ։ Ըստ այս մոդելի, իշխանությունը նախապես կառավարում է ընտրությունների բովանդակությունը։ Իրեն նույնացնելով «ժողովրդավարության» հետ, այն ընդիմադիր կամ այլընտրանքային քաղաքական խոսքը ավտոմատ կերպով ներկայացնում է որպես արտաքին ազդեցության արդյունք։ Ընտրողը դադարում է դիտարկվել որպես ինքնուրույն քաղաքական սուբյեկտ և ընկալվում է որպես ռիսկ, որից պետք է պաշտպանել հենց իրեն։
Այս մոտեցումը քննադատության է արժանացել նաև Արևմուտքի ներսում։ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսն անցյալ տարի Մյունխենի անվտանգության համաժողովում արձանագրել է, որ ժողովրդավարության անվան տակ մեդիայի վերահսկումը և ընտրական գործընթացի տեխնոկրատական կառավարումը հանգեցնում են ոչ թե ժողովրդավարության պաշտպանությանը, այլ դրա քայքայմանը։
Հայաստանի դեպքում խնդիրը ոչ թե արտաքին միջամտության սպառնալիքն է, այլ ներքին քաղաքական լեգիտիմության ճգնաժամը։ Նման միջամտությունները, նրա կարծիքով, խորացնում են հանրային անվստահությունը և ընտրությունների արդյունքը ներկայացնում որպես արտաքին քաղաքական հովանավորության արդյունք։ Եթե ընտրությունները կառավարելու համար անհրաժեշտ է արտաքին կենտրոնի մշտական ներգրավում, ապա արդյո՞ք դրանք կարող են համարվել ինքնիշխան պետության ազատ ընտրություններ։
