Ադրբեջանում պահվող Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը հանդես է եկել իր վերջին խոսքով Բաքվի դատարանում։ Նա պատանդ է պահվում Բաքվում 2023 թվականի սեպտեմբերի 27-ից՝ միջազգային հանրության անգործության ֆոնին Ադրբեջանի կողմից Արցախի բռնազավթումից հետո։
Փետրվարի 10-ի նիստում, որտեղ փաստաբանին արգելվել էր ներկայացնել պաշտպանական փաստարկներ, Ռուբեն Վարդանյանը հրաժարվել է մասնակցել այն, ինչը նա համարում է ոչ թե դատ, այլ դատական ֆարս։ Նրա խոսքը կենտրոնացած էր արժանապատվության, պատասխանատվության և խաղաղության հասկացությունների վրա, որը, նրա կարծիքով, հնարավոր է միայն հավասարների միջև։
Խոսքի ընթացքում Ռուբեն Վարդանյանը կարդացել է 16-րդ դարի ադրբեջանցի գրող Ֆիզուլիի կողմից գրված բանաստեղծություն, որի ռուսերեն թարգմանությունը կատարել է Վլադիմիր Լուգովսկոյը։ Նա նշել է, որ այս բանաստեղծությունը, թեև գրված է ադրբեջանցի հեղինակի կողմից, իրեն ավելի շատ հայտնվում է Հայաստանի մասին խորհրդածելիս։
Այն բանաստեղծությունը, որը ներկայացվել է, խոսում է իշխանության անցումային բնույթի, պատերազմի և խաղաղության անհնարինության մասին։ Այն նկարագրում է, թե ինչպես է իշխողը, օգտագործելով բոլոր հնարավոր միջոցները, կարողանում գրավել երկիր, բայց նույնիսկ այդ հաղթանակը չի բերում երջանկություն կամ խաղաղություն։ Բանաստեղծության վերջին տողերում հեղինակը կոչ է անում չծառայել անցողիկ բարիքների համար, այլ պահպանել ազատությունը։
Ռուբեն Վարդանյանը նաև հայտարարել է, որ իր խոսքի հիմնական մտքերը արդեն արտահայտել է դեկտեմբերին։ Նա նշել է, որ իրավական հարցերից այն կողմ, ամենակարևորը պարզապես չի կարելի վերցնել և ջնջել ոչ ոքի՝ ապացուցելով, որ Արցախը եղել է, կա և կլինի։
Նրա խոսքը ավարտվել է հույսով, որ հակամարտության երեք կողմերի ղեկավարները մի օր կկարողանան միասին ծաղիկներ խոնարհել բոլորի զոհվածների շիրիմներին՝ ցուցաբերելով հարգանք և ներողություն։ Նա նաև հստակ հայտարարել է, որ չի վախենում որևէ պատժից կամ որոշումից, քանի որ տեղի ունեցողը համարում է ոչ թե դատ, այլ դատաստան, որը չի կարող իսկապես հիմք դնել երկարաժամկետ խաղաղության համար։
